علوم مدیریت نوین

مجموعه مقالات مدیریت

استرس شغلی چیست ؟

استرس شغلی چیست ؟

استرس شغلی را می توان روی هم جمع شدن عامل های استرس زا و آن گونه

وضعیت های مرتبط با شغل دانست  بیشتر افراد نسبت به استرس زا بودن آن

اتفاق نظر دارند . برای نمونه ، یکی از وضعیت های پر استرس و مرتبط با شغل این است

 ، از یک سو کارگر یا کارمند در معرض خواست ها یا فشارهای زیاد در محیط کار قرار

بگیرد ، و از سوی دیگر برای برآوردن این خواستها وقت محدودی در اختیار داشته باشد .

و طبیعی است  چون نمیتواند از پس انجام آنها برآید با ایرادگیری های پی در پی

سرپرستان روبرو می شود . به بیان دیگر ، استرس ناشی از شغل ، استرسی است

 فرد معینی بر سر شغل معینی دستخوش آن می شود . در این تعریف چند نکته

نهفته است : شخص شاغل تا چه اندازه از تجربه برخوردار است (کارآزموده است یا تازه کار ) ، میزان قدرت و ضعف او در مقابله با شرایط موجود چقدر است ، و چه نوع

شخصیتی از خود در محیط کار نشان می دهد .

فن آوری و خصوصیات مادی

در رابطه با متغیرهای مادی ، استرس زمانی رخ می دهد  حداقل شرایط زیستی و

ایمنی جسمانی حفظ نشده باشد . عوامل مادی استرس در محیط کار عبارتند از :نور

،سر و صدا ،دما ،ارتعاش و حرآت ، هوای آلوده و عامل های ارگونومیک .

عامل بوجود آورنده استرس شغلی:

1. حمایت نکردن مسئولین از کارکنان
2. ارزشیابی های ناعادلانه
3. عدم امنیت شغلی و عدم امکان ارتقاء و پیشرفت
4. وجود همکاران ناخوشایند
5. حجم زیاد کارها یا بیش از اندازه کم بودن کارها
6. ساعات کاری نامعلوم و مشکلات خانوادگی و عدم استراحت به موقع کارکنان
7. تقاضای زیاد ارباب رجوع
8. رقابت غیر معمول بین پرسنل و نادیده گرفتن خواسته های آنان
9. عدم رسیدگی به شکایات کارکنان
10. فشار بیش از حد ناشی از غیر واقعی بودن مهلت انجام کارها
11. نداشتن مهارت کافی در نحوه انجام کار
12. شرایط فیزیکی نامطلوب محیط کار
13. عدم حضور به موقع در محل کار

پیامدهای استرس شغلی:

استرس دارای پیامدهایی نیز می باشد. اگر فشار عصبی مثبت باشد ممکن است  نتیجه آن، فعالیت، جدیت و انگیزش بیشتر باشد اما آنچه بیشتر مورد توجه است پیامدهای منفی استرس می باشد که این پیامدها ممکن است فردی باشند و عدتا بر فرد تأثیر بگذارد هرچند ممکن است سازمان نیز به طور مستقیم و غیز مستقیم از این پیامد متأثر شود . ولی این فرد است که بهای آن را می پردازد. پیامدهای فردی استرس را میتوان در گروههای زیر قرار داد:
1. پیامدهای رفتاری(مصرف دخانیات،خشونت،حادثه آفرینی)
2. پیامدهای روانی(افسردگی،پرخوابی،بی خوابی،مشکلات خانوادگی و ...)
3. پیامدهای جسمی(حمله قلبی،سر درد،کمر درد،زخم معده،ناراحتی های پوستی)
همچنین استرس دارای پیامدهای سازمانی ازجمله :کش عملکرد مناسب، افزایش تعداد غیبت ها، موارد استعفا، کش رضایت شغلی، کش تعهد سازمانی و ... می باشد.

روشهای فردی کاهش استرس شغلی:

1. قوانین کاری و مسئولیت کاری خود را به طور روشن مشخص کنید.
2. درباره مشکلات کاری خود به سرپرست یا رئیس خود صحبت کنید.
3. به توانایی های خود باور داشته باشید و مهارت ها و توانایی های خود را با مطالعه و استفاده از تجربیات دیگران به خصوص همکاران با سابقه بالا ببرید.
4. در خصوص انجام کارهای محوله برنامه ریزی درستی از لحاظ زمانبندی داشته باشید.
5. در صورت کم یا زیاد بودن حجم کاری یا عدم تطابق آن با میزان توانایی شما، با رئیس مربوطه به صورت محترمانه و دوستانه مطرح نمائید.
6. از سیاستها و قوانین سازمان خود کاملا آگی داشته باشید و در این صورت خوید دانست که چگونه با رفتارهای غیر معقولانه و ناعاقلانه برخورد کنید.
7. اگر در محیط کارتان چیزهایی وجود دارد که استرس شما را زیاد میکند مثل شلوغی،کمبود جا، صز و صدای زیاد و آلودگی ... با همکاران خود صحبت کنید و یک ر حل برای مشکلات خود پیدا کنید.
8. با همکاران خود محترمانه برخورد کنید همانطوریکه انتظار دارید دیگران با شما رفتار کنند.
9. ساعات مقرر کاری را به کار بپردازید و از اوقات فراغت و  روزهای تعطیل جهت استراحت و تمدد اعصاب به نحو احسن استفاده کنید.
10. ورزش کنید.
11. رژیم غذایی سالم و متعادل برای کش استرس ضرروری است. مثلا بدون خوردن صبحانه فعالیتهای فیزیکی و ذهنی تان به خوبی پیش نمیرود، نهار سنگین میتواند کارایی فرد را کم کند.
12. عادات صبحگی خود را طوری تنظیم کنید که با آرامش در محل کار خود حضور یابید مثلا شب قبل، همه چیز را آماده کنید تا صبح خانه را زودتر ترک کنید و وشهایی برای زود رسیدن به محل کار خود پیدا کنید.

روشهای سازمانی کش استرس شغلی:

1. کارمندان یا کارکنان باید دارای وضایف مشخصی باشند.
2. مدیر به علوم مرتبط با مدیریت آشنایی کافی داشته باشد.
3. شرایط فیزیکی برای انجام کار مساعد باشد.
4. انجام وظایف و محول نمودن کارها به کارکنان مطابق توان و استعداد آنان صورت گیرد.
5. مدیران یا سرپرستان در پرداخت میزان اضافه کار تبعیض بین کارکنان قایل نشوند.
6. فرصت هایی برای استراحت، تفریح و مصاحبت و ... در برنامه ریزی سازمان گنجانده شود.
7. مدیران ملاکهای قابل قبول و بدور از تبعیض و علایق شخصی جهت ارتقاء و ترفیع کارکنان در نظر بگیرند.
8. ارزشیابی کارکنان به صورت عادلانه و بدور از سوگیری و تبعیض صورت پذیرد.

نشانه های استرس شغلی:

1. نشانه های روانی:

آندسته ازمشکلات عاطفی و شناختی هستند که براثرناراحتی های ناشی ازاسترس شغلی بروزمی کند ٬ مثل افسردگی ٬ اضطراب ٬ ملامت ٬ احساس ناکامی و ...

2. نشانه های جسمانی استرس:

طبق پژوهشهای انجام شده عمده ترین بیماریهای مرتبط با استرس شغلی عبارتند از:بیماریهای قلبی و عروقی ٬ ناراحتی های معده ای ٬ روده ای ٬ انواع حساسیت ها ٬ بیماریها پوستی ٬ اختلال درخواب ٬ سردرد و ...

3. نشانه های رفتاری:

شامل رفتارهایی که متوجه خود فرد شاغل است مانند: خود داری از کارکردن ٬ مصرف مشروبات الکلی ٬ پر خوری ٬ بی اشتهایی و ...

و نیز رفتارهایی که متوجه سازمان است مانند: غیبت ازکار ٬ رها کردن شغل ٬ افزایش حادثه ناشی ازکار ٬ فقدان بهره وری و ...

عوامل ایجاد کننده استرس درمحیط کار:

عوامل ایجاد کننده استرس در محیط کار را می توان به دو دسته کلی تقسیم نمود:

الف)عاملهای فرد: در واقع این عوامل مربوط به خود شخص بوده و شامل ویژگیهای زیر می باشد :

1. ویژگیهای شخصیتی فرد:

طبق نظرروانشناسان افرادی که شتاب زده ٬ ستیزه جو و بدبین هستند ٬ ازنظرفیزیولوژیک واکنش پذیرتربوده و بخاطرجهان بینی خاص خود درمحیط کاربیشتردچاراسترس می شوند.

2. احساس کنترل: پژوهشگران معتقدند ٬ افرادی که قادرند کارخود راخود تنظم کنند ودرباره وظایف ٬ خود ٬ تصمیم بگیرند کمتردچاراسترس می شوند.

3. ویژگیهای جنسیتی فرد: پژوهشها نشان می دهد که زنان به دلایلی چون تضادی که بین مسئولیتهای شغلی و خانوادگی احساس می کنند ونیز توانایی ٬ که ممکن است گا کمترازکارمحوله به آنان باشد بیشترازمردان دچار استرس می شوند.

ب)عاملهای محیطی: این عوامل مربوط به شغل فرد است و شامل ویژگیهای زیر می باشد:

1. ویژگیهای نقش :

استرس ناشی ازویژگیهای نقش زمانی پیش می آید که بین انتظارات و خواسته های فرد وانتظارات وخواسته های سازمان ناسازگاری وجود داشته باشد که درنتیجه ممکن است فرد دچارابهام درنقش ٬ گرانباری و یا کم باری نقش ویا ناسازگاری با نقش ودر نتیجه استرس گردد.

2. ویژگیهای شغل:

نگ انجام کار ٬ تکراری بودن کار ونوبتکاری ٬ ویژگیهایی ازشغل هستند که می توانند عامل ایجاد کننده استرس در فرد شاغل باشند.

3. روابط در محیط کار:

روابط در محیط کار شامل روابط با همکاران ٬ سرپرست ٬ مراجعان ومشتریان است ٬ وقتی هریک از روابط فوق ضعیف باشد می تواند باعث استرس در فرد گردد.

4. ساختار و جو سازمانی:

پژوهشها نشان می دهد ساختار سازمانی نامتمرکز ٬ عدم مشارکت افراد در تصمیم گیری ها ٬ رقابت میان گروهی و درون گروهی ٬ عدم امنیت شغلی و...عوامل سازمانی هستند که درفرد ایجاد استرس می کنند.

 

5. خصیصه های مادی:

این خصیصه ها شامل نور ٬ صدا ٬ دما ٬ رطوبت ٬ ارتعاش و... می باشند ٬ دررابطه با این متغییرها زمانی که حداقل شرایط زیستی و ایمنی جسمانی حفظ نشود ٬ ایجاد استرس می کنند.

6. فن آوری:

فن آوری دست آوردی است که یک سازمان بوسیله آن درون داده ها را به برون داده ها تبدیل می کند و به عللی چون محدودیت فن آوری ٬ افزایش بارکاری ٬ شیوه های نا متناسب فن آوری با شیوه های مدیریتی ٬ گرانباری و کم باری نقش می تواند ایجاد استرس کند.

شیوه های مقابله با استرس در محیط کار:

1. آموزش مهارتهای اجتماعی:

آموزش مهارتهایی چون گفتگو با دیگران و حفظ آن ٬ درخواست و رد کردن درخواست ٬ انتقاد و انتقاد پذیری و... باعث می شود که فرد با کنش های متقابل اجتماعی که ایجاد استرس می کند مقابله کند.

2. جرأت آموزی:

این دسته نیز شامل مهارتهایی است که به افراد کمک می کند تا در زندگی عقیده و احساس و انتظارات خود را بطورسرراست نشان دهند.

3. مهارت مشکی گشایی:

در واقع پرورش مهارتها و تکنیک های کش استرس درفرد می باشد تا شخص بتواند در رسیدن به ر حل برای شغلهای استرس زا خلاقانه و پیشگیرانه عمل کند.

4. تحمل عامل های استرس زا:

در این روش به کمک مهارتهایی چون ارزیابی شناختی ٬ بازسازی شناختی ٬ آموزش تلقیح استرس و... به فرد آموزش داده می شود تا فرد بتواند در مقابل عاملهای استرس زا مقاومت کند و دید خود را نسبت به این عاملها تغییر دهد.

5. فرو نشاندن برانگیختگی های استرس آور:

این قسمت شامل فنونی است که برانگیختگی های فیزیولوژیک فرد مثل ضربان قلب ٬ تفس میچه ای و... را به کمک روشهایی چون تنفس عمیق و آرام سازی تدریجی میچه ها ٬ مراقبه و... کش می دهد.

6. حمایت اجتماعی:

در این مهارت با برآورده ساختن نیازهای انسان برای مهرومحبت ٬ قدرشناسی و... تنش های میان فردی در محیط کاررا کش داده وبا ایجاد سپری محافظ در مقابل استرس باعث کش آن می شود.

7. تنظیم وقت:

در این روش فرد با فراگیری دانش دررابطه با وظایف شغلی خود و پرورش مهارتهای گوناگون کاری می تواند به مدیریت زمان پرداخته و ازاسترس خود بکاهد.

 

8. دگرگون کردن الگوهای رفتاری:

در این روش به فرد کمک می شود تا الگوهای رفتاری خود که منجر به استرس می شوند همچون پرخاشگری ٬ احساسهای تند ٬ تسلط جویی ٬ بی صبری و... را تغییر داده و از این طریق به کش استرس بپردازد.

9. مداخله در محیط کار:

این شیوه شامل فنونی است که با مداخله در محیط کار ٬ شناخت و متناسب سازی ویژگیهای نقش ٬ شناخت ویژگیهای شغل و متناسب سازی آن با فرد ٬ بهبود روابط میان فردی ٬ جلوگیری از تمرکززدایی درساختارو جو سازمانی ٬ تصمیم گیری مشارکتی ٬ باعث کش استرس می شود.

10. روشهای مدیریتی:

بکار بردن فنون و روشهای مدیریت منابع انسانی چون گزینش مناسب ٬ قبل از استخدام ٬ جامعه پزیری وآشنا سازی ٬ هدف گذاری ٬ بازخورد عملکرد ٬ آموزش ٬ رشد شغلی و...باعث کش استرس در افراد می شود.

منابع:

1. استرس شغلی مترجم:غلام رضا خواجه پور

2. مدیریت استرس مترجم:سعید جعفری مقدم

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه 6 مرداد1389ساعت 18:49  توسط بهزاد شوقی  |